| www.protestanci.org | |||||
|
|||||
|
|||||
|
.:Eugeniusz Gradek: "Protestantyzm na Żywiecczyźnie."
Przed reformacją na terenach Rzeczpospolitej można było spotkać monofizytów, karaimów, czy wyznawców nauki Jana Husa. Podobnie sprawy miały się na Żywiecczyźnie. Książę oświęcimski Jan, do którego należała Ziemia Żywiecka, uznawał się za lennika króla czeskiego Jana Luksemburczyka. Prawdopodobnie z tego powodu na ziemiach książąt oświęcimskich pojawili się zwolennicy nauki Jana Husa. W latach 1420-1428 w Żywcu przebywali husyci. Miejscem ich zgromadzeń był Kościół Św. Krzyża.1 Marcin Luter publikując w 1517 roku 95 tez przeciw wypaczeniom w Kościele rzymskokatolickim dał początek wielkiemu ruchowi reformacyjnemu, który jest ściśle związany z narodzinami protestantyzmu. Pierwsze nabożeństwa protestanckie (ewangelickie) rozpoczęto od 1539 roku przeprowadzać w Cieszynie. Natomiast w Żywcu luteranie pojawili się prawdopodobnie pod koniec XVI wieku, jako ludność napływowa ze Śląska. W "Dziejopisie Żywieckim" pod datą 1639 roku Andrzej Komoniecki wspomina, że w tym czasie obrali oni sobie pod Grapą miejsce na cmentarz, gdzie pochowano kilka osób, ale zaniechano tego w chwili, gdy otworzyły się dla nich możliwości powrotu na Śląsk. W zapisie z 1709 roku możemy znaleźć informację o śmierci luteranina mieszkającego w Żywcu. W związku z jego wyznaniem pochówek odbył się wieczorem za miastem w okolicy Sporysza. Ta krótka informacja o pogrzebie świadczy o niezbyt przychylnym stosunku miejscowej ludności do innowierców. Niestety niechęć do "innych" pozostała w świadomości autochtonów aż do obecnych czasów. Niebagatelną rolę w takim pojmowaniu spraw odgrywał kler katolicki. "Oddziaływując na wierzących emocjonalnymi sposobami, księża wiązali ich z kościołem w walce przeciw innowiercom. W tych warunkach wytwarzano u wiernych stan fanatyzmu połączony z nietolerancją w stosunku do przedstawicieli innych wyznań dopuszczając się nawet nieetycznych czynów popełnianych przez Katolików w zwalczaniu Żydów i Protestantów, szczególnie tych ostatnich tu było wiele. W 1630 roku w parafii Łodygowickiej było 21,5% Protestantów. W dokumentach z przeprowadzonej wizytacji w latach 1598-1601 stwierdzono, że Kościół parafialny w Łodygowicach był zajęty przez wyznawców kalwinizmu, parafia w Lipowej nie miała plebana ponieważ z kościoła usunęli go innowiercy. Z wyliczeń dr W. Urbana wynika, że aż w 61% dekanatu oświęcimskiego,do którego należały parafie żywieckie, szerzył się ruch reformacyjny obejmując około 10-15 tysięcy różnowierców chłopskich. Sprawozdanie z misji przeprowadzonej przez Jezuitów w Żywcu w 1605 roku wykazuje, że kościół żywiecki był sprofanowany, ołtarz wyniesiony na pośmiewisko w niegodne miejsce, a wśród mieszkańców istnieli Luteranie i Kalwini."2 Na początku XVIII wieku w Żywcu nie było już Luteran. Dopiero w 1827 roku w mieście doliczono się 17 innowierców. W 1828 roku w powiecie żywieckim było 188 ewangelików, liczba ta wzrosła w 1873 roku do 436. Ale w roku 1880 w spisie nie wykazano ani jednego ewangelika.3 "W 1860 r. protestanci w Białej i Lipniku stanowili 1/4 ludności tych miejscowości (...) Na obszarze podległym zborowi poza Białą i Lipnikiem istniały w tym czasie niewielkie grupy ewangelickie w nowo powstałych ośrodkach przemysłowych w Żywcu (papiernia i browar) oraz Węgierskiej Górce (huta żelaza). Byli to przeważnie urzędnicy w tym liczni pochodzący z Bielska-Białej. (...) W 1899 r. powstał punkt kaznodziejski w Żywcu - Zabłociu, zaś punkt katechetyczny dla dzieci istniał w Węgierskiej Górce".4 W spisie powszechnym ludności z 1921 roku doliczono się w Żywcu 20 ewangelików, przypuszczalnie wywodzili się z mniejszości niemieckiej zamieszkującej miasto w liczbie 26 osób. W wioskach, które później przyłączono do Żywca, w Sporyszu było 26 ewangelików a w Zabłociu 53. Okręg sądowy Żywiec, w którego skład wchodziło 46 wiosek, liczył 157 ewangelików. Obecnie na terenie Żywca i okolic mieszka kilku ewangelików, którzy należą do parafii ewangelickiej w Bielsku-Białej. Parafia w Białej posiada swój filiał w Węgierskiej Górce. W mieście działają cztery kościoły protestanckie. KOŚCIÓŁ ADWENTYSTÓW DNIA SIÓDMEGO W XX wieku w Żywcu powstał pierwszy zbór protestancki. W 1903 roku w pobliskim Bielsku pojawili się Adwentyści Dnia Siódmego, którzy wywodzą się z tzw. ruchu drugiego adwentu zainicjowanego w XIX wieku przez pastora Millera. Przed wojną w Polsce przyjęli nazwę "Unii Zborów Adwentystów Dnia Siódmego". W 1930 roku w Żywcu powstał taki zbór. Liczył około 30 wyznawców. Niestety rozpadł się po roku działalności. Potem adwentyści zbierali się w domu prywatnym w Tresnej. Księga Zborowa w tym okresie wymienia 13 członków wywodzących się z Żywca, są to między innymi: Widuchowie i Radziszewscy. W dniu 26 lutego 1994 roku reaktywowano działalność Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Żywcu.5 Zbór znalazł swą siedzibę najpierw w Klubie “Osiedlowym” na ul. Jana a później w kaplicy KECH na ul. Półkole. KOŚCIÓŁ WOLNYCH CHRZEŚCIJAN W 1934 roku rozpoczyna się w mieście i w okolicznych wioskach praca braci, którzy dali początek późniejszemu Kościołowi Wolnych Chrześcijan w Żywcu. Początki ruchu Wolnych Chrześcijan sięgają roku 1830, kiedy to w Irlandii odbyły się pierwsze publiczne zebrania. W Polsce działalność Wolnych Braci przypada na początek XX wieku. Po II Wojnie Światowej weszli oni w skład Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, aby w 1981 roku utworzyć Kościół Wolnych Chrześcijan. W Żywcu przed wojną zalążki powstałego zboru mają swoją genezę w nieformalnych grupach zbierających się po domach. Pierwsze nabożeństwa odbywały się w domu Kalinowskich w Sporyszu i u Dyducha w Pietrzykowicach. W późniejszym okresie siedzibę przeniesiono do prywatnego mieszkania Matlakowej, a następnie do Józefa Kozła w Zarzeczu.6 W pierwszych miesiącach niemieckiej okupacji działalność religijna mniejszych związków wyznaniowych była tolerowana przez władze. Rozporządzenia z 23.07.1940 r. i 31.03.1941 r. rozwiązały jednak ostatecznie istniejące związki. Zakazały im działalności oraz podporządkowały wyznaniom mającym określony status prawny w Rzeszy.7 W okresie okupacji hitlerowskiej z powodu swojej przynależności wyznaniowej kilku braci z rodziny Adamczyków zostało zadenuncjowanych i znaleźli się w obozie koncentracyjnym, gdzie czterech zostało straconych.8 Po wojnie uczestnikami zgromadzeń byli: Kozioł, Rakus, Łatanik, Stasica, Adamczyk - przeważnie wraz ze swoimi rodzinami. Zbór zbierał się wtedy w Pietrzykowicach, potem na Podlesiu, aby w końcu znaleźć siedzibę w kaplicy - barku na posesji Franciszka Kozła. Z powodu prac inwestycyjnych związanych z budową zapory wodnej zbór musiał uzyskać inną lokalizację. Nastąpiło to w roku 1962, kiedy to rozpoczęto budowę nowej kaplicy przy ulicy Wesołej w Żywcu.9 Na początku lat osiemdziesiątych społeczność liczyła ponad 100 członków. W tym czasie rozpoczęto budowę kaplicy przy Al. Legionów w Żywcu, gdzie obecnie Kościół Wolnych Chrześcijan ma swoją siedzibę. KOŚCIÓŁ EWANGELICZNYCH CHRZEŚCIJAN W 1983 roku na ulicy Półkole 2 we wcześniej zaadaptowanym budynku powstał zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan. Początki tego ruchu sięgają XVIII wieku, kiedy to koloniści niemieccy na terenie Ukrainy i Rosji zaczęli na nowo odkrywać przesłanie Ewangelii. W Polsce zainicjowano tego typu działalność w 1908 roku. Po II wojnie światowej zbory ewangeliczne znalazły się w Zjednoczonym Kościele Ewangelicznym, zaś po jego rozwiązaniu w 1987 roku utworzyły Kościół Ewangelicznych Chrześcijan.10 Działalność jak i powstanie zboru w Żywcu związane są z rodzinami Stasiców i Kozłów. Po odejściu ze zboru, Alojzy Stasica założył Zbór Ewangelicznych Chrześcijan "Jeruzalem" z siedzibą na ul. Pięknej. KOŚCIÓŁ ZIELONOŚWIĄTKOWY W 1988 roku rozpoczął w Żywcu pracę ewangelizacyjną Kościół Zielonoświątkowy. Narodziny ruchu zielonoświątkowego upatruje się w dwóch podobnych wydarzeniach, które miały miejsce w Stanach Zjednoczonych. Pierwsze, to przeżycie chrztu w Duchu Świętym w Biblijnej Szkole Charlesa Parhama. Działo się to wczesnym rankiem przed całonocnym czuwaniem. Tego samego wieczoru studenci jak zwykle wraz z ludźmi przybyłymi z zewnątrz, zgromadzili się na nabożeństwie. Wedle słów samego Charlesa Parhama „jakaś potężna moc duchowa wypełniła całą szkołę". Zgromadzeni zaczęli modlić się i prosić o to, aby pozwolono doświadczyć chrztu w Duchu Świętym,. tak jak się to stało w Dniu Pięćdziesiątnicy. W trakcie modlitwy jedna ze studentek - Agnieszka Ozman, przypomniała sobie, że trzykrotnie przy takich okazjach kładło się w Nowym Testamencie ręce na głowie tego, kto pragnął doznać tego rodzaju błogosławieństwa. i sama poprosiła Parhama, aby położył swe ręce na jej głowie. Parham z początku odmówił, potem się na to zgodził. Gdy to uczynił - "zstąpiła na nią chwała, twarz jej i głowę zdawała się otaczać jakaś aura", ona zaś przemówiła nieznanym językiem. Byto to w dniu 31 grudnia 1900 roku o godzinie siódmej po południu.11 Drugie, identyczne doświadczenie spotkało zgromadzonych na modlitwie w Los Angeles przy Azusa Street. Było to w roku 1906. Na ziemiach polskich zielonoświątkowcy pojawili się początkiem XX wieku. Nowe przebudzenie religijne dotarło do Polski z dwóch kierunków - z Ameryki Płn. dzięki polskim reemigrantom (w wyniku ich działalności ewangelizacyjnej po pierwszej wojnie światowej zaczęły powstawać zbory zielonoświątkowe we wschodniej i centralnej Polsce) i z Niemiec na teren Śląska Cieszyńskiego, Pomorza, Wielkopolski. Na terenie Pomorza, Wielkopolski i Dolnego Śląska Niemcy tworzyli zorganizowane związki wyznaniowe, prowadzili pracę misyjną. Natomiast na terenie Śląska Cieszyńskiego doktryną głoszoną przez niemieckiego misjonarza Jonathana Paula zainteresowali się członkowie powstałej w 1904 r. Społeczności Chrześcijańskiej. Istniała ona w ramach Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.12 Pierwszy zbór zielonoświątkowy pod nazwą Związek Stanowczych Chrześcijan zarejestrowano w 1910 roku w Cieszynie. Po II wojnie światowej Kościół Zielonoświątkowy wchodził w skład Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, aż do jego rozwiązania w 1987 roku. Kościół ma uregulowany stosunek prawny z Rzeczpospolitą Polską ustawą o Kościele Zielonoświątkowym uchwaloną w 1997 roku przez Sejm RP. W 1988 roku zarejestrowana została w Żywcu Placówka Kościoła Zielonoświątkowego, która w 1990 roku przekształciła się w samodzielny zbór. Nabożeństwa początkowo odbywały się w domu prywatnym, a później w wynajmowanych klubach: "Osiedlowym" na ulicy Jana 10, "Papiernik" na ulicy Księdza Słonki, "Akwarium" na osiedlu 700-lecia a obecnie w lokalu na Al. Piłsudskiego 11. Zbór prowadzi ożywioną działalność kulturalną i oświatową poprzez organizowanie koncertów muzyki chrześcijańskiej, wyświetlanie filmów o tematyce biblijnej, wygłaszanie prelekcji na temat patologii społecznych, występy pantomimy , uliczne happeningi, letnie półkolonie dla dzieci. Na terenie miasta Żywca i okolic działają również organizacje parakościelne: Badacze Pisma Świętego i Świadkowie Jehowy. Bieżące informacje na temat protestantyzmu w Żywcu i okolicy, można znaleźć w internecie na stronie: www.republika.pl/zywieckz/protestanci.html Artykuł ukazał się w czasopiśmie regionalnym Karta Groni 2004 nr XXIII Przypisy 1 Internet: www.republika.pl/zywieckz/protestanci.html 2 Karta Gronie 1974 V-VI, Stanisław Mączka, Życie religijne Żywiecczyzny w okresie kontrreformacji. 3 Schematismus universi vener. cleri dioeceseos Tarnoviensis, AKMK Acta Visitationis 58: 1792 k. 6. 4 Piotr Kenig, Z Dziejów Luteranizmu w Bielsku-Białej. 5 Audycja Radia Vis z otwarcia Zboru Adwentystów w Żywcu. 6 Relacja Lidii i Mariana Łobozów. 7 I. Sziling, Kościoły Chrześcijańskie w polityce niemieckich władz okupacyjnych w Generalnym Gubernatorstwie Uniwersytet M. Kopernika Toruń 1988, str. 106 - 107. 8 Relacja Władysława Adamczyka członka Zboru Kościoła Wolnych Chrześcijan w Żywcu. 9 Kalendarz jubileuszowy 1963 wydany staraniem Prezydium ZKE w Warszawie, strona 143. 10 Otczyk Andrzej, Wyznania chrześcijańskie Podbeskidzia. Bielsko-Biała 1991. 11 Michael Harper Tak jak na początku, str. 25. 12 Otczyk Andrzej, Wyznania chrześcijańskie Podbeskidzia. Bielsko-Biała 1991. Źródło: www.republika.pl/zywieckz. Artykuł zamieszczony za zgodą autora. |
© Protestanci.org